ในหน้านี้
ประกาศกระทรวงสองฉบับที่เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาวันเดียวกันกำกับการระบายน้ำทิ้งจากอาคารในประเทศไทย ประกาศมาตรฐานกำหนดค่ามาตรฐานและแบ่งอาคารเป็นสี่ประเภท ประกาศกำหนดประเภทอาคารตัดสินว่าอาคารใดเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษที่อยู่ภายใต้การควบคุมนั้น โครงการที่อ่านเพียงฉบับแรกจะรู้ตัวเลขแต่ไม่รู้ว่าตัวเลขนั้นใช้บังคับหรือไม่
ประกาศสองฉบับและเวลาที่ใช้บังคับ
ประกาศมาตรฐาน (ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากอาคารบางประเภทและบางขนาด พ.ศ. 2567) และประกาศกำหนดประเภทอาคารเผยแพร่พร้อมกันเมื่อวันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2567 (ค.ศ. 2024) ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอนพิเศษ 233 ง ทั้งสองฉบับมีผลในวันถัดจากวันประกาศ คือวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ประกาศมาตรฐานยกเลิกประกาศมาตรฐานปี 2548 (ค.ศ. 2005) ส่วนประกาศกำหนดประเภทอาคารยกเลิกประกาศกำหนดประเภทอาคารปี 2548 (ค.ศ. 2005) การแก้ไขเพิ่มเติมปี 2554 (ค.ศ. 2011) และประกาศปี 2564 (ค.ศ. 2021) เรื่องอาคารประเภท ค
อะไรนับเป็นอาคารหนึ่งหลัง
ประกาศมาตรฐานนิยามอาคารว่าเป็นสิ่งก่อสร้าง หรือกลุ่มอาคารที่ตั้งอยู่ในแปลงที่ดินเดียวกัน ไม่ว่าจะต่อท่อถึงกันหรือไม่ และจะมีท่อระบายออกท่อเดียวหรือหลายท่อก็ตาม วิทยาเขตที่มีอาคารเรียน โรงอาหาร และหอพักสองหลังในแปลงเดียวจึงถูกประเมินเป็นกลุ่ม และขนาดที่ใช้กำหนดประเภทคือผลรวมของอาคารเหล่านั้น ไม่ใช่อาคารหลังที่ใหญ่ที่สุด คำนิยามนี้คือจุดที่โครงการวิทยาเขตส่วนใหญ่พลาด: ประเภทอ่านจากแปลงที่ดิน ไม่ใช่อาคารที่กำลังพูดถึง
สามประเภท สี่ระดับ (ก–ง)
อาคารแบ่งเป็นสามประเภท คือ ที่พักอาศัย อาคารพาณิชย์ และอาคารสถานพยาบาล แต่ละประเภทแบ่งเป็นประเภท ก ข ค และ ง ตามหน่วยวัดขนาดของประเภทนั้น: พื้นที่ใช้สอยสำหรับโรงเรียน สำนักงาน ตลาด และร้านอาหาร; จำนวนห้องสำหรับอพาร์ตเมนต์ โรงแรม และหอพัก; จำนวนเตียงสำหรับโรงพยาบาล ตารางด้านล่างคัดลอกช่วงระดับจากประกาศมาตรฐาน
ตารางกว้าง: เลื่อนไปด้านข้างเพื่อดูทุกคอลัมน์
| อาคาร | หน่วยวัด | ก | ข | ค | ง |
|---|---|---|---|---|---|
| อาคารชุด | ห้องชุด | ≥500 | 100–<500 | <100 | — |
| หอพัก | ห้อง | — | ≥250 | 50–<250 | <50 |
| โรงแรม | ห้อง | ≥200 | 60–<200 | <60 | — |
| โรงเรียนหรือมหาวิทยาลัย | m² | ≥25000 | 5000–<25000 | — | <5000 |
| อาคารสำนักงาน | m² | ≥55000 | 10000–<55000 | 5000–<10000 | <5000 |
| ศูนย์การค้าหรือห้างสรรพสินค้า | m² | ≥25000 | 5000–<25000 | — | <5000 |
| ตลาด | m² | ≥2500 | 1500–<2500 | 1000–<1500 | <1000 |
| ร้านอาหารหรือร้านขายอาหาร | m² | ≥2500 | 500–<2500 | 250–<500 | <250 |
| สถานบริการ (อาบน้ำ นวด ซาวน่า) | m² | — | ≥5000 | 1000–<5000 | <1000 |
| โรงพยาบาลที่มีเตียงผู้ป่วยใน | เตียง | ≥30 | 10–<30 | — | <10 |
| สถานรับเลี้ยงเด็ก สถานดูแลผู้สูงอายุ ที่พักคนงานก่อสร้าง | — | — | — | — | ทุกขนาด |
ช่วงระดับจากข้อ 4 ของประกาศมาตรฐาน พ.ศ. 2567 เครื่องหมายขีดหมายถึงประกาศไม่ได้จัดอาคารนั้นไว้ในประเภทนั้น
ประกาศกำหนดประเภทอาคารระบุว่าอาคารที่เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษภายใต้การควบคุมการระบายน้ำทิ้ง และนิยามอาคารของประกาศครอบคลุมประเภท ก ข และ ค ประเภท ง ปรากฏในตารางมาตรฐานแต่ไม่อยู่ในประเภทที่ประกาศกำหนดประเภทอาคารระบุ อาคารขนาดเล็กในประเภท ง จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานท้องถิ่น ไม่ควรสันนิษฐานว่าถูกควบคุมหรือได้รับการยกเว้น
ค่ามาตรฐานแยกตามประเภท
ข้อ 5 กำหนดสิบบารามิเตอร์ นอกจาก pH แล้ว มีค่ามาตรฐานเชิงตัวเลขหกตัวสำหรับสี่ประเภท และสามตัวสุดท้ายใช้กับอาคารสถานพยาบาลเท่านั้น เครื่องหมายขีดหมายถึงประกาศไม่ได้กำหนดค่ามาตรฐานสำหรับประเภทนั้น
ตารางกว้าง: เลื่อนไปด้านข้างเพื่อดูทุกคอลัมน์
| พารามิเตอร์ | ก | ข | ค | ง |
|---|---|---|---|---|
| pH | 5.5–9.0 | 5.5–9.0 | 5.5–9.0 | 5.5–9.0 |
| BOD (mg/L) | ≤20 | ≤30 | ≤40 | ที่พักอาศัย ≤50; พาณิชย์และสถานพยาบาล ≤100 |
| ของแข็งแขวนลอย (mg/L) | ≤30 | ≤40 | ≤50 | ≤60 |
| ของแข็งละลายน้ำทั้งหมด (mg/L) | ≤1000 | ≤1000 | ≤1300 | — |
| ซัลไฟด์ (mg/L) | ≤1.0 | ≤1.0 | ≤1.0 | — |
| TKN (mg/L) | ≤35 | ≤35 | ≤40 | — |
| น้ำมันและไขมัน (mg/L) | ≤20 | ≤20 | ≤20 | ที่พักอาศัย ≤20; พาณิชย์และสถานพยาบาล ≤50 |
| โคลิฟอร์มทั้งหมด (MPN/100 mL) | ≤5000 (เฉพาะสถานพยาบาล) | ≤5000 (เฉพาะสถานพยาบาล) | — | — |
| ฟีคอลโคลิฟอร์ม (MPN/100 mL) | ≤1000 (เฉพาะสถานพยาบาล) | ≤1000 (เฉพาะสถานพยาบาล) | — | — |
| คลอรีนอิสระคงเหลือ (mg/L) | ≤1.0 (เฉพาะสถานพยาบาล) | ≤1.0 (เฉพาะสถานพยาบาล) | — | — |
ข้อ 5 ของประกาศมาตรฐาน พ.ศ. 2567 ค่า TDS ของอาคารสถานพยาบาลไม่ใช่ค่าสัมบูรณ์ ดูด้านล่าง
ค่ามาตรฐานเดียวที่ไม่ใช่ค่าสัมบูรณ์
สำหรับอาคารที่พักอาศัยและอาคารพาณิชย์ ค่า TDS เป็นค่าสัมบูรณ์: 1000 mg/L ในประเภท ก และ ข และ 1300 mg/L ในประเภท ค สำหรับอาคารสถานพยาบาลประเภท ก หรือ ข ประกาศกำหนดค่าเป็นค่าที่เพิ่มขึ้น คือไม่เกิน 1000 mg/L เหนือค่าของแข็งละลายน้ำทั้งหมดของน้ำใช้ปกติของหน้างาน การคัดลอกค่า TDS 1000 จากคอลัมน์ที่พักอาศัยไปใช้กับโรงพยาบาลจึงตรวจสอบปริมาณที่ต่างจากที่ประกาศนิยาม และระบบต้องออกแบบโดยอิงแหล่งน้ำนั้น
สิ่งที่ประกาศไม่ได้กำกับ
COD ไม่ได้อยู่ในตาราง และไม่มีฟอสฟอรัสทั้งหมด ไนโตรเจนในรูปแอมโมเนีย อุณหภูมิ หรือสี การรับประกันกระบวนการที่เขียนอ้างประกาศนี้จึงไม่สามารถให้คำมั่นเรื่องการกำจัด COD เทียบกับค่ามาตรฐานที่ประกาศไม่ได้กำหนดได้ โรงงานอยู่นอกประกาศ: น้ำเสียจากกระบวนการผลิตของโรงงานอุตสาหกรรมใช้มาตรฐานน้ำทิ้งอุตสาหกรรมซึ่งกำหนด COD และห้ามนำสองมาตรฐานมาปะปนกัน ตารางประกาศอาคารใช้ตรวจสอบจุดระบายของโรงงานไม่ได้ และตารางอุตสาหกรรมใช้กับวิทยาเขตไม่ได้
วิธีตรวจสอบค่ามาตรฐาน
ข้อ 6 กำหนดวิธีทดสอบของแต่ละพารามิเตอร์: pH ด้วยเครื่องวัดที่มีความละเอียดอย่างน้อย 0.1; BOD ด้วยวิธีห้าวันที่ 20 °C แบบ azide หรือด้วยขั้วไฟฟ้าเมมเบรนหรือหัววัดแสง; ของแข็งแขวนลอยบนกระดาษกรองใยแก้วอบที่ 103–105 °C อย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง; ของแข็งละลายน้ำทั้งหมดบนกระดาษกรองใยแก้วอบที่ 180 °C อย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง; ซัลไฟด์ด้วยวิธี iodometric หรือ methylene blue; TKN ด้วยวิธี Kjeldahl; น้ำมันและไขมันด้วยการสกัดด้วยตัวทำละลายแล้วชั่งน้ำหนัก; โคลิฟอร์มด้วยการหมักแบบหลายหลอด; คลอรีนอิสระคงเหลือด้วยการไทเทรต ขั้วไฟฟ้า iodometric หรือวิธีวัดสี ข้อ 8 อ้างวิธีมาตรฐานของสมาคมวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย หรือฉบับล่าสุดของ APHA/AWWA/WEF
จุดเก็บตัวอย่าง
ข้อ 9 กำหนดให้เก็บตัวอย่าง ณ จุดที่ระบายน้ำทิ้งลงแหล่งน้ำสาธารณะหรือสิ่งแวดล้อม หรือจุดอื่นที่เป็นตัวแทนน้ำทิ้งที่ออกจากอาคาร หากมีหลายจุดระบายต้องเก็บทุกจุด วิธีเก็บคือการเก็บตัวอย่างแบบจับ ไม่ใช่แบบผสม ซึ่งสำคัญต่อการออกแบบ: ระบบที่ผ่านค่ามาตรฐานเมื่อเฉลี่ยรายวันอาจยังไม่ผ่านการเก็บแบบจับ ดังนั้นถังปรับสมดุลน้ำเสียและการฆ่าเชื้อต้องออกแบบสำหรับสภาวะระยะสั้น ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยรายวัน
ข้อมูลที่เราต้องการก่อนกำหนดขนาดระบบสำหรับอาคารในประเทศไทย
- ประเภทอาคารและหน่วยวัดขนาดที่ประกาศใช้กับอาคารนั้น — ตร.ม. จำนวนห้อง หรือจำนวนเตียง — และหน้างานเป็นอาคารเดียวหรือกลุ่มอาคารในแปลงเดียวกัน
- ประเภทที่ตามมา และเงื่อนไขเพิ่มเติมที่หน่วยงานท้องถิ่นกำหนด
- อัตราการไหลออกแบบ และรูปแบบการใช้น้ำรายวันและรายสัปดาห์
- BOD, COD, TSS, TDS, น้ำมันและไขมัน และ pH ของน้ำเข้า โดยแยกวิเคราะห์สายน้ำเสียจากโรงอาหาร ห้องปฏิบัติการ หรือกระบวนการผลิต
- จุดระบายน้ำทิ้ง: แหล่งน้ำสาธารณะ สิ่งแวดล้อม หรือระบบบำบัด
- หน้างานนำน้ำที่บำบัดแล้วกลับมาใช้หรือไม่ และใช้ทำอะไร
- ระบบไฟฟ้า (V / Hz / เฟส) การเข้าถึงหน้างาน และความสามารถในการยก
คำถามที่เราตอบในโครงการอาคารในประเทศไทย
ประเภทเดียวกับประเภท A ถึง E (ระบบเดิม) หรือไม่? ไม่ใช่ ประกาศปี 2548 (ค.ศ. 2005) ใช้ประเภท A ถึง E ประกาศนั้นถูกยกเลิกแล้ว และประกาศปี พ.ศ. 2567 ใช้ ก ข ค และ ง ข้อกำหนดที่ยังระบุประเภท A กำลังอ้างถึงระบบที่ถูกถอนแล้ว
หอพักขนาดเล็กต้องบำบัดน้ำเสียหรือไม่? หอพักต่ำกว่า 50 ห้องอยู่ในประเภท ง ประกาศกำหนดประเภทอาคารระบุประเภท ก ข และ ค เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษที่ควบคุม ประเภท ง จึงอยู่นอกรายการนั้น การที่อาคารยังต้องมีระบบหรือไม่ขึ้นกับหน่วยงานท้องถิ่นและจุดระบายน้ำทิ้ง ควรสอบถามก่อนสันนิษฐานทั้งสองทาง
เรามีโรงพยาบาล ค่ามาตรฐานใดเปลี่ยน? คอลัมน์อาคารสถานพยาบาลเพิ่มโคลิฟอร์มทั้งหมด 5000 MPN/100 mL ฟีคอลโคลิฟอร์ม 1000 MPN/100 mL และคลอรีนอิสระคงเหลือ 1.0 mg/L และแสดงค่า TDS เป็นค่าที่เพิ่มขึ้นจากน้ำใช้ปกติของหน้างาน ไม่ใช่ค่าสัมบูรณ์ ค่าอื่นเป็นไปตามประเภท
เจือจางให้ได้ตามค่ามาตรฐานได้หรือไม่? ไม่ได้ ประกาศกำหนดประเภทอาคารห้ามการเจือจาง และห้ามระบายน้ำทิ้งโดยไม่บำบัดให้ได้ตามมาตรฐาน
วิทยาเขตต้องปฏิบัติตาม COD หรือไม่? ไม่ภายใต้ประกาศนี้ เพราะประกาศไม่ได้กำหนดค่า COD โรงงานในนิคมเดียวกันเป็นอีกกรณีและใช้มาตรฐานอุตสาหกรรม

